WPS lassen: wat is een lasmethodebeschrijving? WPS, PQR en WPQ uitgelegd
Drie documenten, één bewijsketen.
WPS, PQR en WPQ zijn de drie documenten waarop elk kwaliteitssysteem voor lassen is gebouwd. Deze gids legt uit waarvoor elk document dient, wat een WPS moet bevatten en hoe de drie van elkaar afhangen – volgens ISO en volgens ASME Section IX.
Wat is een WPS?
Een lasmethodebeschrijving – in het Engels welding procedure specification, kortweg WPS – is de schriftelijke instructie voor het maken van een bepaalde las. Ze legt de lasvariabelen vast – proces, materialen, toevoegmateriaal, gas, positie, lasnaadvoorbereiding, stroom, spanning, lassnelheid, voorwarmen enzovoort – zodat elke lasser die haar volgt een las maakt met dezelfde, aangetoonde kwaliteit.
Het belangrijke woord is aangetoond. Een WPS is niet zomaar een goed recept; ze moet onderbouwd zijn met bewijs dat lassen binnen haar bereiken aan de eisen van de opdracht voldoen. In ISO-termen (ISO 15607) wordt de WPS gekwalificeerd via een van meerdere methoden; volgens ASME Section IX wordt ze onderbouwd door een of meer procedurekwalificatierapporten. Vóór de kwalificatie heet het concept een voorlopige lasmethodebeschrijving (pWPS).
De inhoud van een WPS voor booglassen is vastgelegd in ISO 15609-1. ASME Section IX geeft de variabelen per lasproces en biedt een voorbeeldformulier (QW-482); AWS D1.1 heeft een eigen WPS-formulier en staat daarnaast geprekwalificeerde WPS’en toe, die zonder procedurekwalificatietest mogen worden gebruikt als aan alle prekwalificatievoorwaarden van de code is voldaan.
Wat er in een WPS staat
Formulieren verschillen per norm en per bedrijf, maar een WPS voor booglassen bevat doorgaans deze groepen informatie:
- Identificatie – fabrikant, WPS-nummer en revisie, de onderbouwende PQR/WPQR-nummer(s), toegepaste norm.
- Proces – lasproces(sen), bijvoorbeeld 111 (BMBE/SMAW), 135 (MAG/GMAW) of 141 (TIG/GTAW) in de nummering van ISO 4063, en waar relevant de wijze van materiaaloverdracht.
- Verbinding – verbindingstype, een schets van de lasnaadvoorbereiding en de laslagenopbouw, backing en uitgutsen.
- Basismateriaal – materiaalaanduiding of -groep, diktebereik en bereik van de buitendiameter.
- Toevoegmateriaal en gassen – aanduiding, merk en diameter van de toevoegmaterialen, beschermgas en backinggas.
- Positie – lasposities en, bij buizen, de lasrichting.
- Elektrische parameters – stroomsoort en polariteit, bereiken van stroom, spanning en lassnelheid per laag, en waar nodig de warmte-inbreng.
- Thermische cyclus – voorwarmtemperatuur, maximale tussenlaagtemperatuur en een eventuele warmtebehandeling na het lassen.
- Techniek – rechte of pendelende rupsen, één of meer elektroden, reinigen tussen de lagen.
Elk van deze waarden moet binnen het bereik liggen dat de onderbouwende procedurekwalificatie dekt. Daarom begint het schrijven van een WPS met het vinden van de juiste PQR.
WPS, PQR en WPQ vergeleken
De drie documenten beantwoorden drie verschillende vragen. Ze door elkaar halen is een van de meest voorkomende bevindingen bij lasaudits.
| WPS | PQR / WPQR | WPQ | |
|---|---|---|---|
| Beantwoordt de vraag | Hoe lassen we deze verbinding? | Is aangetoond dat deze procedure goede lassen oplevert? | Kan deze lasser deze las maken? |
| Wat het kwalificeert | — (het is de instructie) | De lasprocedure | De persoon (lasser of lasoperator) |
| Basis | PQR/WPQR of een andere kwalificatiemethode | Een gelast en beproefd proefstuk | Een gelast en beproefd proefstuk |
| Belangrijkste normen | ISO 15609-1, ASME IX, AWS D1.1 | ISO 15614-1, ASME IX, AWS D1.1 | ISO 9606-1, ASME IX, AWS D1.1 |
| Gebruikt door | Lassers in de productie, inspecteurs | Lasingenieurs, auditors | Lascoördinatoren, klanten, inspecteurs |
| Vervaldatum | Geen eigen vervaldatum | Geen eigen vervaldatum | Ja – vereist bevestiging of continuïteitsregistratie |
PQR of WPQR?
Beide namen beschrijven hetzelfde: het rapport van een geslaagde proceduretest. PQR (procedure qualification record) wordt gebruikt door ASME Section IX en AWS. WPQR (welding procedure qualification record) is de ISO-term, bijvoorbeeld in ISO 15614-1. Onze gids over PQR en WPQR legt de beproevingen in detail uit.
WPQ, WPQR of lascertificaat?
WPQ (welder performance qualification) is de ASME-term voor het kwalificatierapport van de lasser; in de ISO-praktijk is het het lascertificaat volgens ISO 9606-1. Let op het verschil met WPQR: de WPQR kwalificeert de procedure, de WPQ kwalificeert de persoon. Zie onze gids over lasserskwalificatie.
Hoe de drie van elkaar afhangen
In de praktijk vormen de documenten een keten die van het testlaboratorium tot de werkvloer loopt:
- Een pWPS beschrijft de procedure die u wilt kwalificeren.
- Een proefstuk wordt volgens de pWPS gelast, onderzocht en beproefd. De resultaten worden vastgelegd in de PQR/WPQR.
- Vanuit de PQR/WPQR worden een of meer WPS’en voor de productie geschreven, elk binnen de gekwalificeerde bereiken.
- Lassers worden gekwalificeerd door een test – hun WPQ of lascertificaat – voor de processen, materialen, diktes en posities die zij gaan lassen.
- In de productie voldoet een las alleen als de WPS wordt onderbouwd door een geldige PQR en de lasser een geldige kwalificatie heeft die die WPS dekt.
Breek één schakel en de las is niet meer traceerbaar: een WPS buiten het bereik van de PQR, een lasser wiens certificaat vorige maand is verlopen, of een PQR die tijdens de audit niemand kan vinden. Het meeste werk in lasdocumentatie zit in het intact houden van deze keten terwijl WPS’en, PQR’s en lassers veranderen.
Veelgemaakte fouten met WPS-documenten
- De PQR in de WPS kopiëren. Een PQR legt de werkelijke waarden van één test vast; een WPS geeft bereiken voor de productie. De WPS hoort de bereiken te gebruiken die de norm toestaat, niet de losse testwaarden.
- Bereiken buiten de kwalificatie. Dikte, diameter, warmte-inbreng of voorwarmen schuiven op voorbij wat de PQR dekt – vaak na meerdere revisies.
- Ontbrekende koppeling met de PQR. De WPS vermeldt niet welke PQR(’s) haar onderbouwen, of verwijst naar een vervallen exemplaar.
- Oude revisies in de productie. De lasser werkt met een afdruk die maanden geleden is vervangen.
- Lassers niet gekoppeld aan de WPS. De WPS klopt, maar het certificaat van de lasser dekt het proces, de materiaalgroep of de positie niet.
Zo doet u dit in weldXpert
weldXpert houdt de hele keten op één plek. U filtert uw PQR’s op materiaal, dikte of waarden, kiest de PQR die een nieuwe WPS onderbouwt en laat weldXpert de WPS ermee vullen – met ISO, ASME IX of AWS D1.1 selecteerbaar, de warmte-inbreng berekend en de goedkeuringshistorie opgeslagen. Lasserskwalificaties worden aan elke WPS gekoppeld, en vervaldata worden bewaakt met kleurwaarschuwingen en e-mailherinneringen.
Vragen over WPS, PQR en WPQ.
Waar staat WPS voor bij lassen?
WPS staat voor welding procedure specification, in het Nederlands lasmethodebeschrijving: de schriftelijke, gekwalificeerde instructie met de lasvariabelen voor een bepaalde las, zodat die met dezelfde kwaliteit herhaald kan worden.
Wat is het verschil tussen een WPS en een PQR?
De PQR legt een proceduretest vast – de werkelijk gebruikte waarden en de testresultaten. De WPS is de productie-instructie die ervan is afgeleid, met de bereiken van variabelen die de PQR kwalificeert.
Wat is een pWPS?
Een voorlopige lasmethodebeschrijving: de conceptprocedure waarmee het proefstuk wordt gelast. Na een geslaagde beproeving wordt ze de basis voor de gekwalificeerde WPS.
Verloopt een WPS?
Een WPS heeft geen eigen vervaldatum. Ze blijft bruikbaar zolang de onderbouwende kwalificatie geldig is en de WPS binnen de gekwalificeerde bereiken blijft; toepassingsnormen of klanten kunnen aanvullende regels stellen.
Kan één PQR meerdere WPS’en onderbouwen?
Ja. Eén PQR kan meerdere WPS’en onderbouwen zolang elke WPS binnen het kwalificatiebereik van de PQR blijft, en volgens ASME Section IX kan een WPS ook door meer dan één PQR worden onderbouwd.
Bekijk het met uw eigen documenten.
Plan een gratis kennismaking – we laten weldXpert zien met voorbeelden uit uw lasafdeling.